Edinilmiş mallara katılma rejiminde hangi mal kişisel, hangisi paylaşıma girer? Katılma alacağı hesabı, değerleme tarihi ve zamanaşımı.
Kurucu ve CEO, Miron Group LLC
Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren, eşler aksini kararlaştırmadıkça edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu tarihten önceki dönem için ise mal ayrılığı rejimi geçerliydi.
Bu tarih hesabın temelidir ve sık atlanır: 2002'den önce evlenmiş çiftlerde, o tarihten önce edinilen mallar bakımından eski rejim, sonrasında edinilenler bakımından yeni rejim değerlendirilir. Uzun süreli evliliklerde tasfiye bu yüzden iki dönemli kurulur.
Eşler dilerse sözleşmeyle başka bir rejim (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) seçebilir. Böyle bir sözleşme varsa aşağıdaki hesap uygulanmaz; ilk yapılacak iş mal rejimi sözleşmesi bulunup bulunmadığını kontrol etmektir.
Tasfiyenin tamamı bu ayrıma dayanır. Yanlış sınıflandırma, hesabı baştan hatalı hâle getirir.
Kişisel mal sayılanlar — paylaşıma girmez:
Edinilmiş mal sayılanlar — paylaşıma girer:
Beşinci kalem çok önemlidir ve tersinden okunur: miras kalan bir dairenin kendisi kişisel maldır, ama o daireden elde edilen kira geliri edinilmiş maldır ve paylaşıma girer.
İspat kuralı belirleyicidir: bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Yani "bu benim kişisel malım" diyen taraf bunu ispatlamak zorundadır. Miras veya bağış iddiası veraset belgesi, tapu akit tablosu ya da banka kaydıyla desteklenmelidir.
Hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar ise eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır.
Hesap dört adımdan oluşur:
1. Artık değeri bulun. Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, o mallara ilişkin borçlar çıkarılır. Kalan tutar o eşin artık değeridir. Borçların düşülmesi hesabı ciddi biçimde değiştirir; kredili alınmış bir taşınmazda kalan kredi borcu göz ardı edilemez.
2. Denkleştirmeyi yapın. Bir eşin kişisel mallarına ilişkin borçlar edinilmiş mallardan ya da edinilmiş mallara ilişkin borçlar kişisel mallardan ödenmişse, tasfiye sırasında denkleştirme istenir. Örneğin miras kalan (kişisel) bir taşınmazın kredisi maaşla (edinilmiş) ödenmişse bu, hesaba dâhildir.
3. Değer artış payını ayrıca değerlendirin. Bir eş, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında o maldaki değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur. Bu, katılma alacağından ayrı bir taleptir ve dilekçede ayrı kalem olarak istenmelidir.
4. Yarısını isteyin. Her eş, diğerinin artık değerinin yarısı oranında katılma alacağına sahiptir. Alacaklar takas edilir; yani karşılıklı hesaplanıp aradaki fark ödenir.
Rejim sözleşmesiyle bu oran değiştirilebilir; ancak altsoyun saklı payına ilişkin sınırlar gözetilir.
Hangi tarihteki değerin esas alındığı, enflasyonlu bir ekonomide sonucu belirler ve iki ayrı tarih birbirine karıştırılır.
Rejimin sona erme tarihi — kural olarak boşanma davasının açıldığı tarihtir, kararın kesinleştiği tarih değil. Hangi malların rejime dâhil olduğu bu tarihe göre belirlenir. Dava açıldıktan sonra edinilen mal, tasfiyeye girmez.
Değerlendirme tarihi — malların tasfiye anındaki (karar anındaki) değerleri esas alınır. Yani dava 2020'de açılmış ve 2026'da karara bağlanmışsa, hangi malların girdiği 2020'ye, o malların kaç para olduğu 2026'ya göre belirlenir.
Bu ikili yapı çok önemlidir: uzun süren dosyalarda taşınmaz değerleri katlanır ve alacak da buna göre büyür. Dosyada güncel değerleme (bilirkişi raporu) alınmadan kurulan hesap ciddi biçimde eksik kalır.
Uygulamada en pahalı yanlış varsayım budur.
Boşanma davası ile mal rejiminin tasfiyesi ayrı taleplerdir. Boşanma kararı verilmesi, malvarlığı ilişkilerini kendiliğinden çözmez. Tasfiye talebi ya boşanma davasıyla birlikte ileri sürülmeli ya da sonradan ayrı bir dava açılmalıdır.
Uygulamada mahkemeler tasfiye talebini genellikle boşanmanın kesinleşmesini bekleyecek şekilde ayırır; çünkü rejimin sona erdiği ve boşanmanın gerçekleştiği kesinleşmeden tasfiye sonuçlandırılamaz. Bu ayırma normaldir ve talebin reddi değildir.
Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejimine hiç değinilmemişse, taraflar boşanmış olur ama tasfiye açık kalır — yıllar sonra bir katılma alacağı davası gelebilir. Protokolde ya paylaşımın nasıl yapıldığı yazılmalı ya da karşılıklı feragat açıkça belirtilmelidir.
Mal rejiminden kaynaklanan alacaklar için zamanaşımı, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işler. Bu başlangıç anı önemlidir: dava süresince zamanaşımı kaygısı taşımak gerekmez, ancak kesinleşmeden sonra süre işlemeye başlar ve kaçırıldığında alacak talep edilemez hâle gelir.
Boşanma kesinleştikten sonra tasfiye düşünülüyorsa, bekleme süresi bir tercih değil risk hâline gelir.
Aile konutu, mal rejimi hesabından bağımsız bir koruma altındadır. Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz.
Tapuda aile konutu şerhi işlenmesi istenebilir; bu şerh, konutun habersiz devrini fiilen engellediği için boşanma sürecinin en başında değerlendirilmesi gereken bir koruyucu adımdır. Şerh konulmadan yapılan bir devir sonradan iptal edilmeye çalışılır — bu çok daha zor ve uzun bir yoldur.
Tapu akit tablosu bu listede özel bir yer tutar: malın hangi tarihte, kaç bedelle ve nasıl edinildiğini gösterdiği için kişisel/edinilmiş ayrımının temel belgesidir.
1. Boşanmayla tasfiyenin kendiliğinden olacağını sanmak. Ayrı taleptir; protokolde yoksa açık kalır.
2. Kişisel malın gelirini de kişisel saymak. Miras kalan dairenin kirası edinilmiş maldır.
3. Borçları düşmeden artık değeri hesaplamak. Kredi borcu göz ardı edilemez.
4. Değerleme tarihini dava tarihi sanmak. Hangi malların girdiği dava tarihine, değerleri tasfiye anına göre belirlenir.
5. Aile konutu şerhini geciktirmek. Devirden sonra iptal çok daha zordur.
Mal rejiminde kanun kategorileri sayar; tartışma sınıflandırma ve hesapta çıkar: hangi kazanımın karşılıksız sayıldığı, katkı payının nasıl ölçüldüğü, denkleştirmenin hangi hâllerde uygulandığı, ispat yükünün nasıl dağıtıldığı ve değerlemede hangi tarihin esas alındığı. Bunların hepsi içtihatta netleşmiştir.
Miron AI'ın içtihat modülü 2.135.780 sentetik olmayan karar kaydı arasında Türkçe tam metin arama ve hukuki bağlam sıralaması yapar ve her sonuçta daire ile esas/karar numarasını gösterir; Hesaplamalar modülü artık değer ve katılma alacağı hesabında kalem kalem çalışmanızı sağlar.
Mal rejimi tasfiyesi, doğru sınıflandırma yapılmadan kurulamayan teknik bir hesaptır. Belirleyici olan beş nokta: mal rejimi sözleşmesi bulunup bulunmadığını ve 2002 eşiğini kontrol etmek, kişisel mal ile edinilmiş malı ayırırken ispat yükünün edinilmiş mal karinesinde olduğunu bilmek, artık değeri borçları düşerek hesaplamak, hangi malların girdiği ile değerlerin belirlendiği tarihleri karıştırmamak ve aile konutu şerhini sürecin başında değerlendirmek.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya somut olaya özgü danışmanlık değildir. Mal rejimine ilişkin kurallar, oranlar ve zamanaşımı mevzuat değişikliklerinden ve içtihat gelişiminden etkilenir; işlem öncesinde güncel resmî kaynakları kontrol edin ve bir avukata danışın.
Bu site işlevsel zorunlu çerezler kullanmaktadır. Analitik ve pazarlama çerezleri için onayınız gereklidir. Ayrıntılar için Çerez Politikası'nı inceleyebilirsiniz.